Zgoda rodzica w RODO a kurs online dla dziecka - newsletter, konto, zakup
czytaj więcej
Bierzesz laptopa, jedziesz na miesiąc poza Unię, w hotelu otwierasz bazę klientów i… czy właśnie zrobiłeś transfer danych osobowych? Praca zdalna za granicą a RODO to sprawa, którą lepiej załatwić przed wyjazdem niż z lotniska.
Krótka odpowiedź: sam wyjazd z laptopem zwykle nie jest transferem, bo danych nie dostaje nikt drugi. Obowiązki z art. 32 RODO (bezpieczeństwo danych) jadą jednak z Tobą, a jeden plik wysłany lokalnej firmie zmienia całą ocenę.
Zanim kupisz bilet, sprawdź pięć rzeczy: kiedy transferu nie ma, kiedy się zaczyna, jak zabezpieczyć laptopa i kopię zapasową, co z obcym Wi-Fi i kontrolą na granicy oraz co napisać klientom w klauzuli informacyjnej, także o telefonie.
Spis treści
Wytyczne EROD 05/2021: dostęp do własnych danych z podróży to nie przekazanie poza EOG
Odpowiedź daje Europejska Rada Ochrony Danych (EROD), czyli unijny organ, w którym zasiadają szefowie krajowych urzędów ochrony danych. W wytycznych 05/2021, w punkcie 20 i przykładzie 8, opisuje pracownika polskiej firmy, który jedzie na spotkanie do państwa trzeciego. Tak RODO nazywa kraj spoza EOG, czyli Europejskiego Obszaru Gospodarczego (Unia plus Norwegia, Islandia i Liechtenstein).
Pracownik zabiera laptopa i łączy się zdalnie z firmową bazą, żeby napisać notatkę. EROD pisze wprost: to nie jest przekazanie danych, bo pracownik nie jest drugim podmiotem, tylko częścią firmy.
O transferze (RODO mówi „przekazywanie”) możesz mówić dopiero wtedy, gdy łącznie spełnione są trzy warunki z punktu 9 wytycznych:
- Firma, która wysyła dane, podlega RODO przy tym przetwarzaniu.
- Ujawnia lub udostępnia dane innemu administratorowi albo podmiotowi przetwarzającemu, czyli innej firmie, która decyduje o danych albo obrabia je na zlecenie.
- Ten odbiorca znajduje się w państwie trzecim.
Przy wyjeździe z laptopem odpada warunek drugi, bo nie ma odbiorcy. Prowadzisz firmę sam? Przykład mówi o pracowniku, ale punkt 31 wytycznych ujmuje to szerzej: gdy ten sam administrator przetwarza dane poza Unią i nikomu innemu ich nie ujawnia, przekazania nie ma. Administratorem, czyli tym, kto decyduje o danych, jesteś wtedy Ty.

Kiedy robi się transfer: dane trafiają do lokalnej firmy w kraju poza Unią
No dobra, a co jeśli na miejscu ktoś Ci pomaga? Przykład 8 kończy się zastrzeżeniem: gdyby pracownik przesłał lub udostępnił dane innemu administratorowi albo podmiotowi przetwarzającemu w państwie trzecim, byłoby to już przekazanie. Wystarczy więc jeden plik wysłany firmie na miejscu.
| Sytuacja poza EOG | Transfer? |
|---|---|
| Logujesz się z hotelu do swojej bazy klientów | Nie |
| Pracownik bierze firmowego laptopa na spotkanie | Nie |
| Wysyłasz listę klientów lokalnej drukarni | Tak |
| Dajesz dostęp do bazy lokalnemu biuru obsługi | Tak |
| Zewnętrzny współpracownik pracuje na Twoich danych | To zależy |
Od czego zależy współpracownik na fakturze? Według wytycznych EROD 07/2020 (punkty 77 i 78) pracownicy i inne osoby działające pod bezpośrednim zwierzchnictwem administratora nie są podmiotem przetwarzającym, ale zewnętrzna organizacja, której zlecasz przetwarzanie, już tak. Jeśli współpracownik spoza EOG działa jak osobna firma, traktuj to jak transfer.
Gdy transfer jest, potrzebujesz podstawy z rozdziału V RODO: decyzji Komisji Europejskiej o odpowiednim stopniu ochrony (w USA obejmuje tylko firmy z programu Data Privacy Framework, w Kanadzie organizacje komercyjne) albo zabezpieczeń, na przykład standardowych klauzul umownych (gotowych zapisów umowy przygotowanych przez Komisję). W wąskich przypadkach zostają wyjątki z art. 49. Opisaliśmy to we wpisie Transfer danych osobowych poza UE.
Art. 32 RODO w podróży: szyfrowanie dysku i kopia zapasowa, która nie podróżuje z laptopem
Praca zdalna za granicą bez transferu nie znaczy pracy bez obowiązków. Punkt 31 wytycznych 05/2021 mówi, że administrator odpowiada za przetwarzanie niezależnie od miejsca, a praca poza Unią może oznaczać większe ryzyko, które trzeba uwzględnić między innymi przy art. 32 (bezpieczeństwo przetwarzania) i art. 33 RODO (zgłaszanie naruszeń).
Art. 32 RODO wymienia wśród zabezpieczeń szyfrowanie danych (ust. 1 lit. a) i zdolność do szybkiego przywrócenia dostępu do nich po incydencie (ust. 1 lit. c). Urząd Ochrony Danych Osobowych (UODO) w dobrych praktykach, napisanych wprawdzie z myślą o lekcjach online, ujmuje to krócej: „Szyfruj dyski twarde w komputerach przenośnych”.
Najgorszy wariant to laptop bez szyfrowania, na którym leży też kopia zapasowa. Gdy zginie, obcy może przeczytać dane, a Ty nie masz z czego ich odtworzyć. Dlatego przed wyjazdem zrób cztery rzeczy:
- lock
Zaszyfruj dysk
W Windows to szyfrowanie urządzenia albo BitLocker, na Macu FileVault. Zrób to w domu, na spokojnie.
- backup
Zostaw kopię zapasową poza bagażem
Kopia ma leżeć w miejscu, które nie podróżuje z laptopem. Dysk w tej samej torbie zginie razem z nim. W dłuższej podróży dorzucaj nowe dane do kopii zdalnie, ale pamiętaj: kopia w chmurze zewnętrznego dostawcy poza EOG może być już transferem (pkt 16 wytycznych 05/2021).
- key
Zapisz zapasowy klucz do kopii
Zaszyfrowana kopia bez klucza jest bezużyteczna, a klucz trzymany tylko na laptopie znika razem z laptopem.
- history
Sprawdź odtwarzanie
Art. 32 ust. 1 lit. d mówi o regularnym testowaniu zabezpieczeń. Odtwórz kopię na innym komputerze, zanim wyjedziesz.
Tak to wygląda w decyzji Prezesa UODO z 18 lipca 2023 r. (w portalu orzeczeń oznaczona jako nieprawomocna). Ktoś włamał się do samochodu służbowego i ukradł laptopa z danymi trzech osób, w tym z numerami PESEL. Hasło do konta było, szyfrowania nie, choć administrator sam wskazał je w analizie ryzyka. Kara: 15 tys. zł.
W tej decyzji nie ma wątku zagranicznego, ale w podróży laptop ginie tak samo. Inne przykłady znajdziesz we wpisie Kary za naruszenie RODO w Polsce: 4 sprawy małych podmiotów.
Szyfrowanie działa też po fakcie: zgodnie z art. 34 ust. 3 lit. a RODO nie musisz zawiadamiać osób o naruszeniu, gdy szyfrowanie uniemożliwia odczyt danych osobom nieuprawnionym.
Obce Wi-Fi, VPN i kontrola sprzętu na granicy
Hotelowe Wi-Fi i VPN
Sieć w hotelu, kawiarni czy na lotnisku obsługuje ktoś obcy. Te same dobre praktyki UODO mówią: „Nie loguj się do systemów informatycznych w przypadkowych miejscach z niezaufanych urządzeń lub publicznych niezabezpieczonych sieci Wi-Fi” i „Przy pracy zdalnej korzystaj z szyfrowanego połączenia VPN”.
VPN to szyfrowane połączenie między laptopem a firmową siecią albo usługą VPN, więc dane nie idą przez obcą sieć otwartym tekstem. Włącz go, zanim zalogujesz się do poczty czy bazy klientów.
Kontrola laptopa na granicy
Z szyfrowaniem jest jeden haczyk: chroni przed złodziejem, ale nie przed urzędnikiem, który każe odblokować komputer.
Przykład z USA: według dyrektywy amerykańskiej służby granicznej CBP nr 3340-049B (obowiązuje od 1 stycznia 2026 r.) podróżny musi przedstawić urządzenie w stanie pozwalającym na kontrolę. Gdy hasło lub szyfrowanie na to nie pozwala, urzędnik może zatrzymać sprzęt. Kontrola obejmuje dane na urządzeniu, a nie te przechowywane wyłącznie zdalnie.
Na dysku wieź więc tylko te dane, których naprawdę potrzebujesz, a resztę trzymaj w systemie, z którym łączysz się zdalnie. Inne kraje mają swoje zasady, a punkt 31 wytycznych 05/2021 każe zwrócić uwagę na prawo państwa, do którego jedziesz.
Punkt 32 idzie dalej: administrator może uznać, że pracownicy w ogóle nie zabierają laptopów do niektórych krajów. Przypomina też, że ujawnienie danych organowi publicznemu w państwie trzecim to przekazanie w rozumieniu rozdziału V. Wytyczne nie rozstrzygają, czy przejrzenie albo skopiowanie danych na granicy jest naruszeniem, choć punkt 31 wymienia art. 33 (zgłaszanie naruszeń) i art. 48 (ujawnianie niedozwolone na mocy prawa Unii) wśród przepisów do uwzględnienia. Moja rada: jeśli do tego dojdzie, zapisz, co się stało, i oceń to jak incydent.
Klauzula informacyjna a praca za granicą: telefon nie jest obowiązkowy
Numeru telefonu w sprawach danych nie musisz podawać klientom. Art. 13 ust. 1 lit. a RODO mówi o „tożsamości i danych kontaktowych” administratora, ale nie wymienia numeru telefonu. Art. 12 ust. 1 pozwala udzielać informacji na piśmie lub w inny sposób, także elektronicznie, a ustnie wtedy, gdy osoba tego zażąda i potwierdzisz jej tożsamość.
Na żądanie klienta, na przykład dostępu do danych albo ich usunięcia, odpowiadasz bez zbędnej zwłoki, co do zasady najpóźniej w ciągu miesiąca (art. 12 ust. 3), więc nikt nie czeka, aż odbierzesz w innej strefie czasowej. Do spraw danych wystarczy e-mail, a drogie połączenia z zagranicy odpadają.
Jeden dopisek: wytyczne o przejrzystości WP260, dokument poprzedniczki EROD, sugerują, żeby dane kontaktowe najlepiej dawały różne formy kontaktu, na przykład telefon, e-mail i adres pocztowy. To wskazówka, a nie wymóg z RODO, więc rozsądny zestaw to e-mail plus adres korespondencyjny.
Masz inspektora ochrony danych? Jego dane kontaktowe też podajesz (art. 13 ust. 1 lit. b). Mówię tu tylko o RODO: sklep internetowy ma jeszcze prawo konsumenckie, a to osobny temat.
O samej pracy spoza UE klientów jednak poinformuj w klauzuli informacyjnej. Punkt 33 wytycznych 05/2021 mówi, że administrator, który zamierza przetwarzać dane poza UE, powinien co do zasady o tym informować, nawet gdy przekazania nie ma. Wytyczne nie podają progu, na przykład liczby dni. Nie są też przepisem, więc w klauzuli powołaj RODO (zasada przejrzystości z art. 5 ust. 1 lit. a).
Najczęstsze pytania o pracę zdalną za granicą a RODO
Czy praca zdalna za granicą wymaga standardowych klauzul umownych?+
Nie, dopóki łączysz się ze swoimi danymi i nie przekazujesz ich nikomu na miejscu. Klauzule wchodzą w grę dopiero przy drugim podmiocie w państwie trzecim, i to tylko wtedy, gdy odbiorcy nie obejmuje decyzja Komisji Europejskiej.
Czy firma może zakazać pracownikowi zabierania laptopa do niektórych krajów?+
Tak. Punkt 32 wytycznych 05/2021 podaje to wprost jako możliwy wniosek administratora z oceny ryzyka. Taki zakaz najlepiej zapisać w zasadach pracy zdalnej.
Co zrobić, gdy laptop zginie za granicą?+
Jeśli się da, od razu wyczyść jego pamięć zdalnie, tak radzi ulotka UODO o pracy zdalnej. Potem oceń ryzyko: naruszenie zgłaszasz do UODO bez zbędnej zwłoki, w miarę możliwości najpóźniej w 72 godziny od jego stwierdzenia, chyba że ryzyko dla osób jest mało prawdopodobne (art. 33 RODO). Szczegóły są we wpisie Zgłoszenie naruszenia danych osobowych: termin, wyjątki, zawiadomienie osób i rejestr naruszeń.
Czy Szwajcaria albo Wielka Brytania to państwo trzecie w RODO?+
Tak, obie są poza EOG. Komisja Europejska uznała jednak, że zapewniają odpowiedni stopień ochrony, więc przy transferze do firmy w tych krajach nie potrzebujesz klauzul umownych. Zasady dla laptopa z art. 32 RODO są te same.
Pamiętaj: laptop w bagażu nie robi transferu, ale niezaszyfrowany laptop w bagażu robi problem. Przed wyjazdem włącz szyfrowanie, zostaw kopię poza bagażem, dodaj do klauzuli informacyjnej, że dane przetwarzasz też spoza UE, i ustal, czy na miejscu w ogóle komuś je przekazujesz.
Chcesz to sprawdzić u siebie? Audyt bezpieczeństwa systemów IT obejmuje też urządzenia pracowników, w tym szyfrowanie dysków. Napisz do mnie, doradzę Ci najlepsze rozwiązanie.


